Trong các video tư vấn pháp luật trên TikTok, câu hỏi “anh trai tự làm sổ đỏ đất của bố mẹ, các em có đòi lại được không?” luôn nhận được rất nhiều quan tâm. Một bản án phúc thẩm của Tòa án nhân dân cấp cao tại TP Hồ Chí Minh vừa được báo chí phân tích cho thấy hậu quả rất nặng nề của việc chia di sản bỏ sót người thừa kế: văn bản phân chia bị tuyên vô hiệu, sổ đỏ bị hủy và ngay cả người mua lại đất cũng không được bảo vệ.
Tóm tắt vụ án
Vợ chồng ông C. và bà S. có 7 người con. Năm 2014, bà S. qua đời không để lại di chúc. Ngày 07/11/2014, ông C. cùng 3 người con lập văn bản phân chia di sản, chuyển phần quyền sử dụng đất của bà S. cho anh N. (một trong các người con). Bốn người con còn lại hoàn toàn không biết việc này. Đáng chú ý, giấy xác nhận tình trạng hộ tịch dùng để làm thủ tục chỉ ghi nhận bà S. có 3 người con, không đúng thực tế.
Anh N. được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 26/11/2014, sau đó được chuyển mục đích sử dụng đất và cùng vợ chuyển nhượng nhà đất cho ông K. Năm 2021, một người con phát hiện sự việc và khởi kiện.
NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN
- Cấp sơ thẩm (Tòa án nhân dân tỉnh Ninh Thuận cũ) tuyên văn bản phân chia di sản vô hiệu, buộc anh N. thanh toán 300 triệu đồng, nhưng bác yêu cầu hủy giấy chứng nhận và công nhận hợp đồng chuyển nhượng cho ông K.
- Cấp phúc thẩm (Bản án số 270/2023/DS-PT ngày 15/5/2023 của Tòa án nhân dân cấp cao tại TP Hồ Chí Minh) giữ nguyên việc tuyên vô hiệu văn bản phân chia di sản; hủy hai giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho anh N.; xác định ông K. không phải là người thứ ba ngay tình, từ đó bác yêu cầu độc lập của ông K. và tuyên vô hiệu các hợp đồng chuyển nhượng giữa vợ chồng anh N. và ông K.
GÓC NHÌN PHÁP LÝ
Văn bản chia di sản phải có đủ người thừa kế
Khi người chết không để lại di chúc, di sản được chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết (Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015). Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Do đó, một văn bản phân chia di sản bỏ sót người thừa kế cùng hàng là trái pháp luật và có thể bị tuyên vô hiệu.
Người mua đất có được bảo vệ không?
Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ người thứ ba ngay tình trong một số trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu. Tuy nhiên, để được bảo vệ, người mua phải thực sự ngay tình, tức là không biết và không buộc phải biết về sự bất thường của tài sản. Trong vụ án này, Tòa án cấp phúc thẩm xác định ông K. không phải người thứ ba ngay tình, nên hợp đồng mua bán của ông cũng bị tuyên vô hiệu.
Thời hiệu yêu cầu chia di sản
Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Vì vậy, dù sự việc xảy ra từ năm 2014 và đến năm 2021 mới bị phát hiện, những người con bị bỏ sót vẫn có quyền khởi kiện.
Giấu một người thừa kế để làm sổ đỏ không giúp “rút gọn” thủ tục; ngược lại, nó biến mảnh đất thành một quả bom tranh chấp với cả người bán lẫn người mua.
Công ty Luật Phạm Hoàng
Bài học cho người dân
- Khi khai nhận, phân chia di sản: phải kê khai đầy đủ những người thừa kế; kê khai không trung thực có thể dẫn đến văn bản bị vô hiệu và phát sinh trách nhiệm pháp lý.
- Khi mua đất có nguồn gốc thừa kế: cần kiểm tra kỹ văn bản phân chia di sản, hỏi ý kiến các thành viên trong gia đình người bán, xác minh tại địa phương trước khi đặt cọc.
- Khi phát hiện mình bị bỏ sót: cần thu thập giấy khai sinh, giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản và nhờ luật sư đánh giá hướng khởi kiện.
Đội ngũ luật sư thừa kế và luật sư đất đai của Công ty Luật Phạm Hoàng thường xuyên giải quyết các vụ việc tương tự tại Tòa án nhân dân khu vực.
Câu hỏi thường gặp
Anh chị em đã làm sổ đỏ xong, tôi có đòi lại phần thừa kế được không?
Có thể. Nếu bạn là người thừa kế bị bỏ sót và còn thời hiệu, bạn có quyền khởi kiện yêu cầu tuyên văn bản phân chia vô hiệu và chia lại di sản.
Đất đã bán cho người khác thì có đòi lại được không?
Tùy trường hợp. Nếu người mua là người thứ ba ngay tình, giao dịch có thể được bảo vệ và bạn yêu cầu người bán thanh toán giá trị phần di sản; nếu người mua không ngay tình, giao dịch có thể bị tuyên vô hiệu như vụ án trên.
Người khai man số người thừa kế có bị xử lý không?
Người cung cấp thông tin gian dối để được cấp giấy tờ có thể bị xử phạt hành chính, phải bồi thường thiệt hại; trường hợp nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Liên hệ tư vấn
Gọi hoặc nhắn Zalo 0327.88.0123 để được đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng tư vấn. Trụ sở tại Quốc lộ 13, phường Tân Khai, TP. Đồng Nai (phục vụ Chơn Thành, Hớn Quản, Bình Long) và chi nhánh tại tỉnh Lâm Đồng. Đặt lịch qua trang liên hệ.
#ThuaKe #TranhChapDatDai #HuySoDo #ToaAnNhanDanCapCaoTaiTPHCM #CongTyLuatPhamHoang
Bài viết mang tính tham khảo, phân tích dựa trên thông tin bản án đã được báo chí đăng tải. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.
Đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng giàu kinh nghiệm tranh tụng, vững chuyên môn về hình sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và doanh nghiệp, am hiểu thực tiễn giải quyết vụ việc tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Liên hệ 0327.88.0123 để được luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng trực tiếp tư vấn.
