Nhiều người cao tuổi muốn tự tay viết di chúc viết tay để chia nhà, đất cho con cháu nhưng ngại ra tổ chức công chứng. Không ít gia đình cũng tin rằng di chúc không công chứng thì “không có giá trị”, hoặc ngược lại, cứ có chữ ký là chắc chắn hợp pháp. Cả hai cách hiểu này đều chưa chính xác.
Theo Bộ luật Dân sự 2015, di chúc viết tay vẫn có thể hợp pháp mà không cần công chứng, chứng thực, nhưng phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về người lập, nội dung và hình thức. Bài viết dưới đây, đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng tổng hợp những điều kiện đó và những lỗi thường khiến di chúc bị tranh chấp, giúp người dân tại Đồng Nai, Lâm Đồng và các địa phương khác chủ động hơn khi lập di chúc.
Di chúc viết tay không công chứng có giá trị pháp lý không?
Câu trả lời là có. Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc bằng văn bản gồm bốn loại: di chúc bằng văn bản không có người làm chứng; di chúc bằng văn bản có người làm chứng; di chúc bằng văn bản có công chứng; di chúc bằng văn bản có chứng thực. Như vậy, công chứng hay chứng thực không phải là điều kiện bắt buộc đối với mọi di chúc.
Tuy nhiên, khoản 4 Điều 630 nhấn mạnh rằng di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp nếu có đủ các điều kiện tại khoản 1 Điều này. Nói cách khác, di chúc viết tay không bị “coi nhẹ”, nhưng khi có tranh chấp, người được hưởng di sản thường phải chứng minh nhiều hơn.
Điều kiện để di chúc viết tay hợp pháp
Điều kiện về người lập di chúc
- Người lập di chúc là người thành niên, minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép (Điều 625, điểm a khoản 1 Điều 630);
- Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, và di chúc phải lập thành văn bản (khoản 2 Điều 625, khoản 2 Điều 630);
- Người bị hạn chế về thể chất hoặc người không biết chữ thì di chúc phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực (khoản 3 Điều 630). Trường hợp này không thể dùng di chúc tự viết tay.
Điều kiện về nội dung
Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội (điểm b khoản 1 Điều 630). Theo Điều 631, di chúc cần ghi rõ: ngày, tháng, năm lập; họ tên và nơi cư trú của người lập; họ tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản; di sản để lại và nơi có di sản. Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu; nếu có nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập; nếu có tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa.
Hai cách lập di chúc viết tay không công chứng
Di chúc không có người làm chứng (Điều 633)
Người lập di chúc phải tự tay viết toàn bộ và ký vào bản di chúc. Nếu nhờ người khác viết hộ hoặc đánh máy rồi chỉ ký tên, di chúc sẽ không đáp ứng hình thức của loại di chúc này.
Di chúc có người làm chứng (Điều 634)
Trường hợp không tự viết được, người lập có thể nhờ người khác viết hoặc đánh máy, nhưng phải có ít nhất hai người làm chứng. Người lập ký hoặc điểm chỉ trước mặt những người làm chứng; người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ đó và ký vào bản di chúc. Theo Điều 632, những người sau không được làm chứng:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc;
- Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Di chúc viết tay càng đơn giản thì càng dễ bị phản bác. Một bản di chúc rõ ràng về di sản, đúng hình thức và có tài liệu chứng minh sự minh mẫn của người lập sẽ giúp con cháu tránh được những năm tháng tranh chấp tại Tòa án.
Công ty Luật Phạm Hoàng
Những lỗi khiến di chúc viết tay dễ bị tranh chấp
- Người thân là người thừa kế lại đứng ra làm chứng;
- Di chúc do người khác viết hộ nhưng chỉ có chữ ký của người lập, không có người làm chứng;
- Mô tả di sản chung chung, không ghi số thửa, số giấy chứng nhận, địa chỉ nhà đất;
- Định đoạt cả phần tài sản thuộc sở hữu chung của vợ hoặc chồng, vượt quá phần của người lập;
- Không lưu giữ cẩn thận, bản di chúc bị thất lạc hoặc bị người khác cất giấu;
- Người lập đang bệnh nặng, không có tài liệu chứng minh tình trạng minh mẫn tại thời điểm lập.
Ngoài ra, cần lưu ý Điều 644 Bộ luật Dân sự: con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động của người để lại di sản vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, kể cả khi di chúc không cho họ hưởng hoặc cho hưởng ít hơn (trừ trường hợp họ từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản).
Nếu cần hỗ trợ soạn thảo hoặc đánh giá một bản di chúc, bạn có thể tham khảo dịch vụ luật sư thừa kế của Công ty Luật Phạm Hoàng. Trường hợp người mất không để lại di chúc, xem thêm bài chia thừa kế đất không có di chúc.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc viết tay có cần chứng thực chữ ký ở UBND xã không?
Không bắt buộc. Nếu đáp ứng đủ điều kiện tại Điều 630, Điều 631 và Điều 633 hoặc Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc viết tay vẫn hợp pháp. Việc công chứng, chứng thực chỉ giúp di chúc có giá trị chứng minh cao hơn và hạn chế tranh chấp.
Lập nhiều bản di chúc viết tay thì bản nào có hiệu lực?
Người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào (Điều 640). Nếu có nhiều bản di chúc đối với cùng một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực (khoản 5 Điều 643).
Khi nào di chúc viết tay bắt đầu có hiệu lực?
Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức là thời điểm người lập di chúc chết (khoản 1 Điều 643). Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623).
Liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng
Khi cần soạn thảo di chúc, rà soát một bản di chúc viết tay hoặc giải quyết tranh chấp thừa kế, quý khách có thể liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng qua số 0327.88.0123 (Zalo). Trụ sở Công ty Luật Phạm Hoàng đặt tại Quốc lộ 13, Tổ 6, KP. Tân Bình, P. Tân Khai, TP. Đồng Nai, phục vụ người dân Chơn Thành, Hớn Quản, Bình Long; Công ty Luật Phạm Hoàng cũng có chi nhánh tại tỉnh Lâm Đồng. Xem thêm tại trang liên hệ.
Bài viết mang tính tham khảo, được xây dựng dựa trên quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm đăng. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn cụ thể.
Đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng giàu kinh nghiệm tranh tụng, vững chuyên môn về hình sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và doanh nghiệp, am hiểu thực tiễn giải quyết vụ việc tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Liên hệ 0327.88.0123 để được luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng trực tiếp tư vấn.