Ở Tân Khai, Tân Hưng, Minh Đức (Hớn Quản cũ) và dọc Quốc lộ 13, việc cho người quen vay tiền chỉ bằng lời nói, chuyển khoản hay tin nhắn Zalo rất phổ biến. Khi đến hạn mà người vay khất lần, chặn liên lạc hoặc chối là “tiền đó cho chứ không phải vay”, nhiều người mới lo lắng: cho vay tiền không có giấy tờ thì có đòi được không?
Câu trả lời là vẫn có thể đòi được, vì pháp luật không bắt buộc hợp đồng vay phải lập thành văn bản. Điểm mấu chốt nằm ở việc chứng minh được hai điều: có giao tiền và giao tiền với tính chất là cho vay. Bài viết dưới đây, đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng hướng dẫn cách chuẩn bị chứng cứ, tính lãi và nơi khởi kiện theo quy định đang có hiệu lực.
Cho vay tiền không có giấy tờ vẫn là hợp đồng vay hợp pháp
Theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn, bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại, đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định. Khoản 1 Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể; giao dịch thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu cũng được coi là giao dịch bằng văn bản.
Như vậy, một khoản vay chỉ thỏa thuận bằng lời nói hoặc qua tin nhắn vẫn có giá trị nếu đáp ứng điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự. Khoản 1 Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015 quy định bên vay tiền phải trả đủ tiền khi đến hạn. Nếu không có thời hạn, theo Điều 469, bên cho vay có quyền đòi lại bất cứ lúc nào nhưng phải báo trước cho bên vay một thời gian hợp lý.
Những chứng cứ cần chuẩn bị khi chỉ có chuyển khoản
Theo Điều 94 và Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, dữ liệu điện tử, tài liệu nghe được, nhìn được đều có thể là nguồn chứng cứ nếu được xác định đúng quy định. Trên thực tế, người cho vay nên thu thập và lưu giữ:
- Chứng từ chuyển khoản: sao kê hoặc xác nhận giao dịch có đóng dấu của ngân hàng, thể hiện tài khoản chuyển, tài khoản nhận, số tiền, thời gian và nội dung chuyển khoản.
- Tin nhắn, cuộc gọi: tin nhắn Zalo, Messenger, SMS có nội dung hỏi vay, hứa trả, xin khất nợ; file ghi âm kèm văn bản trình bày về thời gian, địa điểm và cách thức ghi âm.
- Vi bằng: có thể yêu cầu Thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận nội dung tin nhắn trên điện thoại để hạn chế tranh cãi về tính xác thực.
- Người làm chứng: người chứng kiến việc giao tiền mặt hoặc nghe bên vay thừa nhận khoản nợ.
Lưu ý, chứng từ chuyển khoản chỉ chứng minh việc giao tiền. Nếu nội dung chuyển khoản để trống hoặc ghi chung chung, bên vay có thể cho rằng đó là tiền trả nợ cũ, tiền góp vốn hoặc tiền cho tặng. Vì vậy, tin nhắn hoặc lời thừa nhận thể hiện tính chất “vay” thường có ý nghĩa quyết định.
Khi cho vay, chỉ cần ghi rõ nội dung “cho vay” trong lệnh chuyển khoản và giữ lại tin nhắn hẹn trả là người cho vay đã tự bảo vệ mình tốt hơn rất nhiều so với việc tin vào lời hứa miệng.
Công ty Luật Phạm Hoàng
Lãi suất được tính thế nào khi không có giấy vay?
Theo Bộ luật Dân sự 2015, tiền lãi được xác định như sau:
- Nếu các bên có thỏa thuận lãi, lãi suất không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay; phần vượt quá không có hiệu lực (khoản 1 Điều 468).
- Nếu có thỏa thuận trả lãi nhưng không xác định rõ mức lãi, lãi suất được xác định bằng 50% mức trần nêu trên, tức 10%/năm tại thời điểm trả nợ (khoản 2 Điều 468).
- Nếu vay không có lãi mà đến hạn bên vay không trả, bên cho vay có quyền yêu cầu trả lãi trên số tiền chậm trả theo mức lãi suất tại khoản 2 Điều 468, tương ứng với thời gian chậm trả (khoản 4 Điều 466).
Bên cho vay cũng cần lưu ý rằng việc cho vay với lãi suất gấp 05 lần mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự và thu lợi bất chính đến mức luật định có thể bị xử lý hình sự về tội cho vay lãi nặng theo Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Trình tự khởi kiện đòi nợ tại Hớn Quản và Bình Phước cũ
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 85/2025/QH15, tranh chấp hợp đồng vay thông thường do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết theo thủ tục sơ thẩm; nguyên đơn nộp đơn tại Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc. Nếu người vay cư trú tại các xã, phường thuộc Hớn Quản, Chơn Thành, Bình Long cũ, Tòa án có thẩm quyền sơ thẩm là Tòa án nhân dân khu vực 10 – Đồng Nai. Trình tự cơ bản gồm:
- Gửi thông báo hoặc tin nhắn đòi nợ, ấn định thời hạn trả hợp lý và lưu lại bằng chứng đã đòi.
- Tập hợp chứng cứ, xác định rõ số tiền gốc, tiền lãi yêu cầu và địa chỉ cư trú của người vay.
- Nộp đơn khởi kiện kèm chứng cứ tại Tòa án có thẩm quyền; đóng tạm ứng án phí theo thông báo của Tòa án.
- Tham gia hòa giải, đối thoại tại Tòa án (nếu các bên lựa chọn) hoặc hòa giải trong quá trình giải quyết vụ án.
- Sau khi bản án có hiệu lực, nộp đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành nếu bên vay không tự nguyện trả.
Về thời hiệu, Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 03 năm kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Thực tiễn xét xử còn có quan điểm khác nhau đối với yêu cầu trả tiền gốc, nên người cho vay không nên để khoản nợ kéo dài quá lâu mới khởi kiện.
Khi nào người vay có thể bị xử lý hình sự?
Không phải mọi trường hợp không trả nợ đều là tội phạm. Tuy nhiên, theo Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người vay tài sản rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt, hoặc đến hạn trả mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản khi đáp ứng các dấu hiệu luật định. Khi đó, người cho vay có thể làm đơn tố giác gửi cơ quan Công an. Ngược lại, việc tự ý siết đồ, đe dọa hoặc đăng thông tin bêu riếu người vay trên mạng xã hội có thể khiến chính người đòi nợ bị xử lý.
Tùy hồ sơ cụ thể, luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng có thể đánh giá nên đi theo hướng khởi kiện dân sự hay tố giác hình sự. Bạn có thể tham khảo thêm dịch vụ luật sư dân sự và luật sư hình sự của Công ty Luật Phạm Hoàng, hoặc thông tin về luật sư Hớn Quản tại trụ sở Tân Khai.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ có tin nhắn Zalo hẹn trả nợ, không có chuyển khoản thì có kiện được không?
Có thể khởi kiện. Tin nhắn thể hiện việc thừa nhận khoản nợ là dữ liệu điện tử và có thể được Tòa án xem xét như chứng cứ. Người cho vay nên bổ sung người làm chứng hoặc lập vi bằng để tăng giá trị chứng minh.
Người vay đã chuyển đi nơi khác, không rõ địa chỉ thì nộp đơn ở đâu?
Người khởi kiện cần ghi địa chỉ nơi cư trú, làm việc cuối cùng mà mình biết của người vay. Việc xác định đúng địa chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thẩm quyền của Tòa án, vì vậy nên nhờ luật sư kiểm tra trước khi nộp đơn.
Có thể ủy quyền cho luật sư đi kiện thay không?
Được. Khác với việc ly hôn, tranh chấp hợp đồng vay cho phép đương sự ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng. Người cho vay ở xa có thể ủy quyền cho luật sư thay mặt làm việc với Tòa án, hạn chế việc đi lại.
Liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng
Nếu bạn đang gặp khó khăn khi đòi lại tiền cho vay, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật Phạm Hoàng qua số điện thoại/Zalo 0327.88.0123 hoặc trang liên hệ. Trụ sở Công ty Luật Phạm Hoàng đặt tại Quốc lộ 13, Tổ 6, KP. Tân Bình, P. Tân Khai, TP. Đồng Nai, thuận tiện phục vụ người dân Chơn Thành, Hớn Quản, Bình Long; chi nhánh Lâm Đồng đặt tại 19 Phù Đổng Thiên Vương, P. Lâm Viên – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.
Bài viết mang tính tham khảo, được xây dựng dựa trên quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng.
Đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng giàu kinh nghiệm tranh tụng, vững chuyên môn về hình sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và doanh nghiệp, am hiểu thực tiễn giải quyết vụ việc tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Liên hệ 0327.88.0123 để được luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng trực tiếp tư vấn.