Ở nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt tại nông thôn, phần đất có nhà thờ, mồ mả tổ tiên thường được giao cho một người con, thường là con trưởng hoặc con út, đứng tên và trông coi. Rắc rối phát sinh khi người đứng tên qua đời và vợ con của họ coi mảnh đất là tài sản riêng của gia đình mình. Một vụ tranh chấp gần 1.000 m² đất thờ cúng vừa được báo chí phản ánh, thu hút nhiều tranh luận trên mạng xã hội, là ví dụ điển hình.
Tóm tắt vụ án
Sau khi người cha qua đời không để lại di chúc, gia đình thống nhất giữ lại gần 1.000 m² đất để làm nơi thờ cúng. Theo văn bản thỏa thuận gia đình lập năm 1993, người con út là ông L. được giao quản lý mảnh đất này. Năm 1994, người mẹ lập di chúc. Năm 1998, ông L. được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với diện tích 948 m² (đo đạc thực tế 981,7 m²).
Năm 2018, ông L. qua đời không để lại di chúc. Vợ ông L. sau đó làm thủ tục để chuyển mảnh đất cho con trai. Bà T., chị gái ông L., phản đối và khởi kiện ra Tòa án năm 2020.
NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN
- Cấp sơ thẩm xử theo hướng chấp nhận quan điểm của gia đình ông L.
- Cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm. Tòa án căn cứ vào thỏa thuận gia đình năm 1993 về việc giữ đất để thờ cúng và giao cho con út quản lý; xác định di chúc năm 1994 của người mẹ không làm mảnh đất trở thành tài sản riêng của ông L., vì mục đích sử dụng vẫn là thờ cúng.
- Tòa án công nhận 981,7 m² là tài sản dùng vào việc thờ cúng, giao cho 5 người thừa kế còn sống cùng quản lý, đồng thời kiến nghị cơ quan có thẩm quyền thu hồi giấy chứng nhận đã cấp cho ông L. năm 1998 để cấp lại cho 5 người này. Căn cứ được áp dụng là Điều 21 Pháp lệnh Thừa kế năm 1990, văn bản có hiệu lực tại thời điểm các sự kiện xảy ra.
GÓC NHÌN PHÁP LÝ
Quy định hiện hành về di sản dùng vào việc thờ cúng
Hiện nay, vấn đề này được quy định tại Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, nếu người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho người đã được chỉ định trong di chúc quản lý; nếu di chúc không chỉ định thì những người thừa kế cử người quản lý.
Điều này có nghĩa là người được giao quản lý đất thờ cúng chỉ là người quản lý, không phải chủ sở hữu riêng. Họ không được tự ý chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, và khi họ qua đời, vợ con họ cũng không đương nhiên được hưởng thừa kế phần đất đó.
Giấy chứng nhận đứng tên một người có phải là bằng chứng sở hữu tuyệt đối?
Không. Giấy chứng nhận là căn cứ quan trọng, nhưng Tòa án vẫn xem xét nguồn gốc đất, các thỏa thuận gia đình, di chúc và quá trình sử dụng. Nếu chứng minh được đất là tài sản thờ cúng chung của dòng họ, gia đình, giấy chứng nhận cấp cho một cá nhân có thể bị kiến nghị thu hồi, cấp lại.
Với đất thờ cúng, “đứng tên” không có nghĩa là “làm chủ”. Một văn bản thỏa thuận gia đình được lập rõ ràng từ đầu có thể giữ gìn sự hòa thuận cho nhiều thế hệ.
Công ty Luật Phạm Hoàng
Lời khuyên từ Công ty Luật Phạm Hoàng
- Khi gia đình thống nhất giữ đất để thờ cúng, cần lập văn bản thỏa thuận có chữ ký của tất cả những người thừa kế, nêu rõ diện tích, mục đích, người quản lý và quyền, nghĩa vụ của người quản lý.
- Nếu lập di chúc, cần ghi rõ phần di sản dùng vào việc thờ cúng và người được chỉ định quản lý theo Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015.
- Khi phát hiện người quản lý hoặc người thân của họ có dấu hiệu tự ý sang tên, chuyển nhượng, các thành viên nên nhanh chóng gửi đơn đề nghị tạm dừng thủ tục tới cơ quan đăng ký đất đai và nhờ luật sư tư vấn hướng khởi kiện.
Tìm hiểu thêm về dịch vụ luật sư thừa kế và giải quyết tranh chấp đất đai trọn gói của Công ty Luật Phạm Hoàng.
Câu hỏi thường gặp
Người quản lý đất thờ cúng có được bán đất không?
Không, nếu không được tất cả những người thừa kế đồng ý. Người quản lý chỉ có quyền trông coi, sử dụng đúng mục đích thờ cúng.
Đất thờ cúng có thể chia thừa kế khi nào?
Theo Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp tất cả những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì phần di sản dùng vào việc thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật; ngoài ra, nếu toàn bộ di sản không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người chết thì không được dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng.
Không có giấy tờ thỏa thuận thì chứng minh đất thờ cúng bằng cách nào?
Có thể sử dụng lời khai của người làm chứng, xác nhận của chính quyền địa phương, hiện trạng nhà thờ, mồ mả và quá trình sử dụng đất qua nhiều năm.
Liên hệ tư vấn
Gọi hoặc nhắn Zalo 0327.88.0123 để được đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng tư vấn. Trụ sở tại Quốc lộ 13, phường Tân Khai, TP. Đồng Nai (phục vụ Chơn Thành, Hớn Quản, Bình Long) và chi nhánh tại tỉnh Lâm Đồng. Đặt lịch qua trang liên hệ.
#DatThoCung #DatHuongHoa #ThuaKe #TranhChapDatDai #CongTyLuatPhamHoang
Bài viết mang tính tham khảo, phân tích dựa trên thông tin vụ án đã được báo chí đăng tải. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.
Đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng giàu kinh nghiệm tranh tụng, vững chuyên môn về hình sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và doanh nghiệp, am hiểu thực tiễn giải quyết vụ việc tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Liên hệ 0327.88.0123 để được luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng trực tiếp tư vấn.