Ở nhiều gia đình Việt, chuyện bố mẹ cho đất để con cất nhà ra ở riêng thường chỉ là lời nói, không giấy tờ. Đến khi vợ chồng người con ly hôn, bố mẹ lại khẳng định “chỉ cho ở nhờ” và đòi lấy lại đất – khiến người con dâu (hoặc con rể) có nguy cơ ra đi tay trắng. Nhiều người cho rằng đất vẫn đứng tên bố mẹ thì bố mẹ đương nhiên đòi lại được. Nhưng Án lệ số 03/2016/AL của Tòa án nhân dân tối cao cho thấy: nếu hội đủ những điều kiện nhất định, phần đất đó được xác định là đã tặng cho vợ chồng người con.
Tóm tắt vụ án: đất “cho ở nhờ” hay đất đã tặng cho?
Án lệ số 03/2016/AL được thông qua ngày 06/4/2016, xuất phát từ Quyết định giám đốc thẩm số 208/2013/DS-GĐT ngày 03/5/2013 của Tòa Dân sự Tòa án nhân dân tối cao trong vụ án ly hôn tại thành phố Hà Nội.
- Chị Đỗ Thị H và anh Phạm Gia N kết hôn năm 1992. Năm 2009, chị H khởi kiện ly hôn.
- Thửa đất khoảng 80 m² thuộc hộ ông Phạm Gia P (bố anh N), được cấp đất giãn dân năm 1992. Năm 1993, gia đình cho vợ chồng anh N, chị H ra ở riêng trên thửa đất này.
- Năm 2001, anh N kê khai và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Vợ chồng xây nhà hai tầng năm 2002, làm thêm tum năm 2005. Ông P và các thành viên trong gia đình biết nhưng không ai phản đối.
- Khi vợ chồng ly hôn, ông P và bà Phùng Thị T yêu cầu trả lại đất vì cho rằng đất chỉ cho ở nhờ.
- Tòa sơ thẩm (Bản án số 03/2011/HNGĐ-ST ngày 17/5/2011 của Tòa án nhân dân huyện Thường Tín) và Tòa phúc thẩm (Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội) xác định đất thuộc hộ ông P, buộc vợ chồng phải trả đất.
- Chánh án Tòa án nhân dân tối cao kháng nghị. Hội đồng giám đốc thẩm hủy phần quan hệ tài sản của hai bản án, giao hồ sơ cho Tòa án cấp sơ thẩm xét xử lại.
NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN
Tòa án nhân dân tối cao nhận định: ông P là chủ đất nhưng không đi kê khai, trong khi anh N là người kê khai và được cấp giấy chứng nhận; vợ chồng anh N, chị H đã xây nhà kiên cố, sử dụng đất liên tục, công khai, ổn định mà gia đình ông P không phản đối. Điều đó thể hiện ý chí của gia đình ông P là đã cho vợ chồng anh N, chị H diện tích đất nêu trên. Vì vậy, phải xác định đây là tài sản chung của vợ chồng.
Đồng thời, khi chia tài sản chung, Tòa án cần xem xét công sức đóng góp của mỗi bên (trong vụ này, anh N được coi là có công sức đóng góp nhiều hơn vì nguồn gốc đất từ gia đình anh) và nhu cầu về chỗ ở của các bên khi chia bằng hiện vật.
Một lời nói “cho con” không giấy tờ có thể là chuyện tình cảm. Nhưng khi con đã xây nhà, đã đứng tên giấy chứng nhận mà cha mẹ im lặng nhiều năm, pháp luật sẽ nhìn vào hành vi chứ không chỉ nghe lời nói sau này.
Công ty Luật Phạm Hoàng
GÓC NHÌN PHÁP LÝ
Án lệ 03/2016/AL đưa ra giải pháp: cha mẹ cho vợ chồng người con một diện tích đất để ở; vợ chồng đã xây nhà kiên cố mà cha mẹ và người thân không phản đối; vợ chồng sử dụng đất liên tục, công khai, ổn định, đã kê khai và được cấp giấy chứng nhận – thì phải xác định vợ chồng người con đã được tặng cho quyền sử dụng đất.
Theo quy định hiện hành, Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu tặng cho bất động sản phải lập thành văn bản có công chứng, chứng thực hoặc đăng ký. Tuy vậy, những trường hợp cho đất “bằng miệng” từ nhiều năm trước vẫn rất phổ biến, và án lệ này là căn cứ quan trọng để Tòa án xác định ý chí thật của các bên.
Lời khuyên để tránh tranh chấp:
- Nếu bố mẹ chỉ cho ở nhờ: hãy lập văn bản cho mượn, cho ở nhờ, ghi rõ thời hạn và việc không chuyển quyền sử dụng đất; không để con tự kê khai đứng tên.
- Nếu bố mẹ muốn tặng riêng cho con ruột: lập hợp đồng tặng cho có công chứng, ghi rõ tặng cho riêng con. Theo Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản được tặng cho riêng là tài sản riêng của người đó.
- Nếu là con dâu, con rể: lưu giữ chứng cứ về việc kê khai, đứng tên, chi phí xây nhà và công sức đóng góp để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.
- Khi ly hôn có tranh chấp nhà đất với gia đình bên chồng (vợ), nên có Luật sư tham gia ngay từ đầu để thu thập chứng cứ và xác định đúng quan hệ pháp luật.
Bạn đang gặp tranh chấp chia tài sản khi ly hôn hoặc tranh chấp đất với gia đình? Tham khảo dịch vụ Luật sư hôn nhân và gia đình, Luật sư đất đai hoặc gọi 0327.88.0123 (Zalo) để Công ty Luật Phạm Hoàng tư vấn trực tiếp tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng.
#LyHonChiaTaiSan #BoMeChoDatConCatNha #AnLe032016 #ThuongTinHaNoi #ToaAnNhanDanToiCao #CongTyLuatPhamHoang
Xem thêm: Thủ tục ly hôn 2026: hồ sơ, án phí, chia tài sản chung – chi phí trọn gói chỉ từ 7.000.000 đồng.
Bài viết mang tính tham khảo, phân tích dựa trên nội dung Án lệ số 03/2016/AL đã được Tòa án nhân dân tối cao công bố; tên đương sự đã được viết tắt. Mỗi vụ việc cụ thể cần được Luật sư xem xét hồ sơ để tư vấn chính xác.
Đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng giàu kinh nghiệm tranh tụng, vững chuyên môn về hình sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và doanh nghiệp, am hiểu thực tiễn giải quyết vụ việc tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Liên hệ 0327.88.0123 để được luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng trực tiếp tư vấn.