Nhận tin người nhà bị tạm giữ thường khiến cả gia đình rối trí: không biết người thân đang ở đâu, bị giữ vì lý do gì, có được gặp hay không và nên mời luật sư từ lúc nào. Tại phường Bình Long, phường An Lộc (Bình Long cũ, nay thuộc tỉnh Đồng Nai), nhiều gia đình vì lo lắng mà chạy vạy theo lời “nhờ vả” thiếu căn cứ, trong khi lại bỏ qua những quyền mà pháp luật đã quy định rõ.
Bài viết dưới đây, đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng tóm tắt những điều gia đình cần biết theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung) và Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015, để có thể hành động bình tĩnh và đúng luật ngay từ những ngày đầu.
Người nhà bị tạm giữ: Phân biệt giữ người khẩn cấp, bắt, tạm giữ và tạm giam
Trước hết, gia đình cần hiểu người thân đang ở trong tình trạng tố tụng nào, bởi mỗi tình trạng có thời hạn và quyền lợi khác nhau:
- Giữ người trong trường hợp khẩn cấp (Điều 110 BLTTHS): áp dụng khi có căn cứ cho rằng người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ.
- Bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã (Điều 111, Điều 112 BLTTHS).
- Tạm giữ (Điều 117 BLTTHS): biện pháp ngăn chặn áp dụng với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt quả tang, bị truy nã hoặc người tự thú, đầu thú.
- Tạm giam (Điều 119 BLTTHS): thường áp dụng sau khi đã khởi tố bị can, với thời hạn dài hơn và phải có sự phê chuẩn của Viện kiểm sát.
Theo Điều 118 BLTTHS, thời hạn tạm giữ không quá 03 ngày; trường hợp cần thiết có thể gia hạn lần thứ nhất không quá 03 ngày, trường hợp đặc biệt gia hạn lần thứ hai không quá 03 ngày, và mọi lần gia hạn đều phải được Viện kiểm sát phê chuẩn. Như vậy, tổng thời gian tạm giữ tối đa là 09 ngày; hết thời hạn mà không có căn cứ khởi tố bị can thì người bị tạm giữ phải được trả tự do.
Gia đình được thông báo những gì và người bị tạm giữ có những quyền nào?
Pháp luật buộc cơ quan có thẩm quyền phải thông báo việc tạm giữ, tạm giam cho gia đình của người bị tạm giữ, tạm giam (Điều 117, Điều 119 BLTTHS). Vì vậy, gia đình có quyền hỏi rõ người thân đang bị giữ tại đâu, theo quyết định nào và do cơ quan nào thụ lý.
Bên cạnh đó, theo Điều 59 BLTTHS, người bị tạm giữ có các quyền cơ bản sau:
- Được biết lý do mình bị tạm giữ; được nhận quyết định tạm giữ, quyết định gia hạn tạm giữ và quyết định phê chuẩn của Viện kiểm sát;
- Được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ của mình;
- Được trình bày lời khai, trình bày ý kiến; không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội;
- Được tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa;
- Được đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu;
- Được khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền.
Về việc thăm gặp, Điều 22 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015 quy định người bị tạm giữ được gặp thân nhân một lần trong thời gian tạm giữ và một lần trong mỗi lần gia hạn; mỗi lần gặp không quá một giờ. Người bị tạm giữ, tạm giam cũng có quyền gặp người bào chữa (Điều 9 của Luật này).
5 việc gia đình ở Bình Long nên làm ngay khi người nhà bị tạm giữ
- Xác định nơi giữ và cơ quan thụ lý: hỏi rõ cơ quan điều tra nào đang giải quyết, người thân đang ở nhà tạm giữ nào. Sau khi bỏ cấp huyện, việc điều tra nhiều vụ án tại khu vực Bình Long do cơ quan điều tra cấp tỉnh thụ lý, nên gia đình cần hỏi chính xác để tránh đi sai nơi.
- Giữ lại mọi giấy tờ được giao: biên bản, quyết định tạm giữ, thông báo… là căn cứ để luật sư làm thủ tục và để gia đình kiểm tra thời hạn.
- Mời luật sư sớm: thân nhân có quyền yêu cầu luật sư bào chữa cho người bị tạm giữ, không cần chờ đến khi xét xử.
- Chuẩn bị giấy tờ nhân thân, tình tiết có lợi: giấy tờ về hoàn cảnh gia đình, thành tích, giấy khen, việc chăm sóc người già, con nhỏ… có thể được xem xét khi đánh giá nhân thân sau này.
- Không tự ý “chạy án”, không tác động tới nhân chứng, bị hại: những việc này vừa trái luật, vừa có thể khiến tình thế của người thân bất lợi hơn.
Những lời khai đầu tiên thường có ý nghĩa rất lớn đối với toàn bộ vụ án. Có luật sư đồng hành sớm giúp người bị tạm giữ hiểu đúng quyền của mình và giúp gia đình bình tĩnh làm đúng thủ tục.
Công ty Luật Phạm Hoàng
Khi nào luật sư được tham gia và thủ tục mời luật sư bào chữa?
Theo Điều 74 BLTTHS, người bào chữa tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can; trường hợp bắt, tạm giữ người thì người bào chữa được tham gia từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ. Đây là cơ sở để gia đình mời luật sư ngay trong giai đoạn tạm giữ.
Người bào chữa có thể do chính người bị buộc tội hoặc người đại diện, người thân thích của họ lựa chọn (Điều 72 BLTTHS). Trường hợp người bị tạm giữ có đơn yêu cầu người bào chữa, cơ quan có thẩm quyền phải chuyển đơn này trong thời hạn 12 giờ (Điều 75 BLTTHS). Để đăng ký bào chữa, luật sư xuất trình thẻ luật sư kèm giấy yêu cầu luật sư của người bị tạm giữ hoặc thân nhân; cơ quan có thẩm quyền xem xét và thông báo việc đăng ký bào chữa trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ (Điều 78 BLTTHS).
Đặc biệt, Điều 76 BLTTHS quy định những trường hợp bắt buộc phải có người bào chữa, như bị can, bị cáo về tội có khung hình phạt cao nhất là 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình; người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi hoặc có nhược điểm về thể chất, tâm thần. Nếu gia đình không mời, cơ quan tiến hành tố tụng phải chỉ định người bào chữa.
Gia đình có thể tham khảo thêm dịch vụ luật sư hình sự và thông tin về luật sư tại Bình Long của Công ty Luật Phạm Hoàng.
Những sai lầm gia đình thường gặp
- Tin vào người tự xưng “quen biết” để lo cho người thân được thả, dẫn đến mất tiền mà không có kết quả;
- Chờ đến khi có cáo trạng mới tìm luật sư, bỏ lỡ giai đoạn lấy lời khai ban đầu;
- Không lưu giữ giấy tờ, không nắm được thời hạn tạm giữ, gia hạn;
- Liên hệ, gây áp lực với bị hại, nhân chứng khiến người thân có thể bị xem xét áp dụng biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà bị tạm giữ bao lâu thì phải được thả?
Thời hạn tạm giữ tối đa là 03 ngày, có thể gia hạn tối đa hai lần, mỗi lần không quá 03 ngày và phải được Viện kiểm sát phê chuẩn (Điều 118 BLTTHS). Hết thời hạn mà không khởi tố bị can thì người bị tạm giữ phải được trả tự do; nếu đã khởi tố, người đó có thể được áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.
Gia đình có được vào gặp người bị tạm giữ không?
Có. Người bị tạm giữ được gặp thân nhân một lần trong thời gian tạm giữ và một lần trong mỗi lần gia hạn, mỗi lần không quá một giờ, theo sắp xếp của cơ sở giam giữ (Điều 22 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015). Khi đi gặp, thân nhân cần mang theo giấy tờ tùy thân.
Người thân có được tự mời luật sư khi người bị tạm giữ chưa yêu cầu?
Được. Theo Điều 72 BLTTHS, người thân thích của người bị buộc tội có quyền lựa chọn người bào chữa. Luật sư sẽ làm thủ tục đăng ký bào chữa với cơ quan đang thụ lý theo Điều 78 BLTTHS.
Liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng
Nếu người nhà bị tạm giữ tại khu vực Bình Long, An Lộc hoặc các địa bàn lân cận, gia đình có thể liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng qua số 0327.88.0123 (Zalo) để được tư vấn ban đầu về quyền lợi và thủ tục mời luật sư. Trụ sở Công ty Luật Phạm Hoàng đặt tại Quốc lộ 13, Tổ 6, KP. Tân Bình, P. Tân Khai, TP. Đồng Nai, thuận tiện phục vụ người dân Chơn Thành, Hớn Quản, Bình Long; Công ty Luật Phạm Hoàng cũng có chi nhánh tại tỉnh Lâm Đồng. Xem thêm tại trang liên hệ.
Bài viết mang tính tham khảo, được xây dựng dựa trên quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm đăng. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn cụ thể.
Đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng giàu kinh nghiệm tranh tụng, vững chuyên môn về hình sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và doanh nghiệp, am hiểu thực tiễn giải quyết vụ việc tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Liên hệ 0327.88.0123 để được luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng trực tiếp tư vấn.