Nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh khi bị đối tác giao thiếu hàng thường nghĩ rằng mình có thể cộng dồn mọi khoản: tiền hàng phải trả lại, tiền phạt vi phạm, tiền bồi thường thiệt hại, rồi tính thêm lãi trên toàn bộ số tiền đó. Thực tế, Tòa án không chấp nhận cách tính này. Theo Án lệ số 09/2016/AL, lãi chậm thanh toán chỉ được tính trên khoản tiền mà bên vi phạm chậm trả, theo mức lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường; còn tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại thì không bị tính lãi.
Trong bài viết này, đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng tóm tắt vụ án làm nguồn của án lệ, phân tích nhận định của Tòa án và rút ra những lưu ý thực tế khi soạn thảo, thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa.
Tóm tắt vụ án: Bên bán nhận tiền nhưng giao thiếu phôi thép
Án lệ số 09/2016/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 17/10/2016 và công bố theo Quyết định số 698/QĐ-CA. Nguồn của án lệ là Quyết định giám đốc thẩm số 07/2013/KDTM-GĐT ngày 15/3/2013 về vụ “Tranh chấp về hợp đồng mua bán hàng hóa” tại tỉnh Bắc Ninh, giữa nguyên đơn là Công ty cổ phần thép V và bị đơn là Công ty cổ phần kim khí H.
- Từ tháng 10/2006 đến tháng 02/2007, hai bên ký 4 hợp đồng mua bán phôi thép. Bên bán đã nhận tiền nhưng giao thiếu hàng; riêng một hợp đồng, bên mua đã ứng trước 500 triệu đồng mà bên bán không thực hiện.
- Do không nhận đủ hàng, bên mua phải mua phôi thép của nhà sản xuất khác với giá cao hơn, nên khởi kiện yêu cầu trả lại tiền, phạt vi phạm 2% giá trị hợp đồng, trả tiền lãi và bồi thường thiệt hại.
- Tòa án cấp sơ thẩm buộc bị đơn trả hơn 28,1 tỷ đồng; Tòa án cấp phúc thẩm sau đó hủy bản án sơ thẩm. Vụ án được kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm.
Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã hủy cả bản án sơ thẩm và bản án phúc thẩm, giao hồ sơ để xét xử sơ thẩm lại, đồng thời chỉ ra cách tính tiền lãi đúng pháp luật.
NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN
Lãi chậm trả phải theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường
Tòa án cấp sơ thẩm đã xác định đúng số tiền ứng trước mà bên bán phải hoàn trả, nhưng lại tính lãi theo mức 10,5%/năm do nguyên đơn yêu cầu. Hội đồng Thẩm phán cho rằng cách làm này không đúng, vì theo Điều 306 Luật Thương mại 2005, Tòa án cần lấy mức lãi suất nợ quá hạn trung bình của ít nhất ba ngân hàng tại địa phương tại thời điểm xét xử sơ thẩm để tính lãi, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.
Không tính lãi trên tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường
Việc chấp nhận yêu cầu phạt vi phạm 2% là có căn cứ, vì các bên đã thỏa thuận trong hợp đồng. Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm còn tính lãi trên số tiền phạt và trên số tiền bồi thường thiệt hại là không đúng. Ngoài ra, đối với yêu cầu bồi thường, Tòa án phải yêu cầu nguyên đơn cung cấp chứng cứ chứng minh thiệt hại thực tế, theo Điều 302 Luật Thương mại 2005, trước khi buộc bên vi phạm bồi thường.
GÓC NHÌN PHÁP LÝ: Lãi chậm thanh toán tính thế nào cho đúng?
Giá trị lớn nhất của án lệ này là phân biệt rõ hai loại nghĩa vụ. Nghĩa vụ trả tiền (tiền hàng, tiền ứng trước) là khoản tiền có sẵn mà bên vi phạm giữ lại, nên khi chậm trả sẽ phát sinh lãi. Ngược lại, tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại là chế tài do vi phạm hợp đồng; các khoản này chỉ được xác định khi giải quyết tranh chấp, nên không bị tính lãi chồng lên. Cách tính lãi của án lệ sau đó cũng được ghi nhận trong Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng pháp luật về lãi, lãi suất, phạt vi phạm.
Khi đối chiếu với Luật Thương mại 2005 (đã sửa đổi, bổ sung), các doanh nghiệp cần nắm những điểm sau:
- Phạt vi phạm chỉ áp dụng khi hợp đồng có thỏa thuận (Điều 300); mức phạt không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (Điều 301).
- Bồi thường thiệt hại gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp và khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng (Điều 302); bên yêu cầu phải chứng minh tổn thất và mức tổn thất (Điều 304).
- Phạt và bồi thường có thể áp dụng cùng lúc nếu các bên đã thỏa thuận phạt vi phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác (Điều 307).
- Lãi chậm thanh toán tính trên số tiền chậm trả theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, nếu không có thỏa thuận khác (Điều 306).
Đòi đủ tiền không có nghĩa là cộng dồn mọi khoản rồi tính lãi chồng lãi. Một yêu cầu khởi kiện tách bạch từng khoản, có chứng cứ cho từng khoản, thường được Tòa án xem xét nhanh và thuận lợi hơn.
Công ty Luật Phạm Hoàng
Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần lưu ý gì khi ký hợp đồng mua bán hàng hóa?
Từ vụ án trên, đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng khuyến nghị các doanh nghiệp, hộ kinh doanh tại Bình Phước cũ (nay thuộc Đồng Nai), Lâm Đồng và các địa phương khác chú ý:
- Ghi rõ điều khoản phạt vi phạm (tỷ lệ, căn cứ tính) trong hợp đồng; nếu không thỏa thuận thì không thể yêu cầu phạt.
- Thỏa thuận cụ thể mức lãi chậm thanh toán để tránh tranh cãi về lãi suất thị trường khi xảy ra tranh chấp.
- Lưu giữ đầy đủ chứng từ giao nhận hàng, hóa đơn, chứng từ chuyển tiền và biên bản đối chiếu công nợ.
- Khi phải mua hàng thay thế với giá cao hơn, cần giữ hợp đồng, hóa đơn mua thay thế để chứng minh thiệt hại thực tế.
- Trong đơn khởi kiện, tách riêng từng khoản: tiền gốc, lãi chậm trả, tiền phạt, tiền bồi thường, kèm căn cứ pháp lý và cách tính.
Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm Dịch vụ Luật sư doanh nghiệp và luật sư dân sự, hợp đồng của Công ty Luật Phạm Hoàng để được rà soát hợp đồng trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng không ghi lãi chậm thanh toán thì có được đòi lãi không?
Có. Theo Điều 306 Luật Thương mại 2005, trường hợp bên vi phạm chậm thanh toán thì bên bị vi phạm có quyền yêu cầu trả tiền lãi trên số tiền chậm trả theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác.
Có được vừa đòi tiền phạt vừa đòi bồi thường thiệt hại không?
Được, nếu hợp đồng có thỏa thuận phạt vi phạm (Điều 307 Luật Thương mại 2005). Tuy nhiên, khoản bồi thường phải được chứng minh bằng thiệt hại thực tế, và theo Án lệ số 09/2016/AL thì không tính lãi trên hai khoản này.
Mức phạt vi phạm 10% giá trị hợp đồng có được Tòa án chấp nhận không?
Đối với hợp đồng thương mại, mức phạt không được vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (Điều 301 Luật Thương mại 2005), trừ một số trường hợp luật có quy định riêng. Phần thỏa thuận vượt mức này thường không được Tòa án chấp nhận.
Liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng
Nếu doanh nghiệp đang gặp tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa, đòi tiền hàng hoặc cần tính đúng lãi chậm thanh toán, tiền phạt, tiền bồi thường, hãy liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng qua số 0327.88.0123 (Zalo). Trụ sở Công ty Luật Phạm Hoàng tại Quốc lộ 13, Tân Khai, thuận tiện phục vụ khách hàng ở Chơn Thành, Hớn Quản, Bình Long; chi nhánh Lâm Đồng hỗ trợ khách hàng trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.
#ánlệ #hợpđồngmuabánhànghóa #lãichậmthanhtoán #phạtviphạmhợpđồng #CôngtyLuậtPhạmHoàng
Bài viết mang tính tham khảo, được xây dựng trên cơ sở Án lệ số 09/2016/AL và quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm đăng tải. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng.
Đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng giàu kinh nghiệm tranh tụng, vững chuyên môn về hình sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và doanh nghiệp, am hiểu thực tiễn giải quyết vụ việc tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Liên hệ 0327.88.0123 để được luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng trực tiếp tư vấn.