Câu hỏi thường gặp
Sau khi cha mẹ hoặc người thân qua đời, nhà đất, xe cộ, tiền gửi và giấy tờ thường do một người trong gia đình đang giữ. Nhiều người thắc mắc: người quản lý di sản là ai, người đang giữ di sản có được tự bán, cho thuê hay đem thế chấp không, và việc trông coi tài sản suốt nhiều năm có được trả công không?
Trả lời ngắn gọn
Người quản lý di sản là người được chỉ định trong di chúc hoặc do những người thừa kế thỏa thuận cử ra; khi chưa cử được, người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản tiếp tục quản lý (Điều 616 Bộ luật Dân sự 2015). Người quản lý có nghĩa vụ bảo quản, thông báo và giao lại di sản, không được tự ý bán, tặng cho, cầm cố, thế chấp; đổi lại được hưởng thù lao và được thanh toán chi phí bảo quản (Điều 617, Điều 618). Nếu vi phạm nghĩa vụ mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Ai là người quản lý di sản?
Theo Điều 616 Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13, hiện vẫn đang có hiệu lực), người quản lý di sản được xác định theo thứ tự sau:
- Người được chỉ định trong di chúc hoặc người do những người thừa kế thỏa thuận cử ra.
- Nếu di chúc không chỉ định và những người thừa kế chưa cử được ai, thì người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản tiếp tục quản lý cho đến khi những người thừa kế cử được người quản lý di sản.
- Nếu chưa xác định được người thừa kế và di sản chưa có người quản lý theo hai trường hợp trên, thì di sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.
Nghĩa vụ của người quản lý di sản
Điều 617 Bộ luật Dân sự 2015 chia nghĩa vụ thành hai nhóm, tùy theo người quản lý thuộc trường hợp nào.
Người được chỉ định, được cử ra và cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Người quản lý di sản theo khoản 1 và khoản 3 Điều 616 có các nghĩa vụ:
- Lập danh mục di sản; thu hồi tài sản thuộc di sản của người chết mà người khác đang chiếm hữu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;
- Bảo quản di sản; không được bán, trao đổi, tặng cho, cầm cố, thế chấp hoặc định đoạt tài sản bằng hình thức khác, nếu không được những người thừa kế đồng ý bằng văn bản;
- Thông báo về tình trạng di sản cho những người thừa kế;
- Bồi thường thiệt hại nếu vi phạm nghĩa vụ của mình mà gây thiệt hại;
- Giao lại di sản theo yêu cầu của người thừa kế.
Người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản
Người đang giữ di sản theo khoản 2 Điều 616 có các nghĩa vụ:
- Bảo quản di sản; không được bán, trao đổi, tặng cho, cầm cố, thế chấp hoặc định đoạt tài sản bằng hình thức khác;
- Thông báo về di sản cho những người thừa kế;
- Bồi thường thiệt hại nếu vi phạm nghĩa vụ của mình mà gây thiệt hại;
- Giao lại di sản theo thỏa thuận trong hợp đồng với người để lại di sản hoặc theo yêu cầu của người thừa kế.
Cần lưu ý điểm khác biệt: với nhóm thứ nhất, luật cho phép định đoạt di sản nếu có văn bản đồng ý của những người thừa kế; còn với người chỉ đang chiếm hữu, sử dụng di sản, Điều 617 không đặt ra ngoại lệ này. Vì vậy, nếu muốn bán hoặc thế chấp tài sản, gia đình nên làm thủ tục cử người quản lý di sản hoặc phân chia di sản trước.
Quyền của người quản lý di sản
Theo Điều 618 Bộ luật Dân sự 2015:
- Người được chỉ định trong di chúc hoặc do những người thừa kế cử ra có quyền đại diện cho những người thừa kế trong quan hệ với người thứ ba liên quan đến di sản thừa kế; được hưởng thù lao theo thỏa thuận với những người thừa kế; được thanh toán chi phí bảo quản di sản.
- Người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản có quyền tiếp tục sử dụng di sản theo thỏa thuận trong hợp đồng với người để lại di sản hoặc khi được những người thừa kế đồng ý; được hưởng thù lao theo thỏa thuận với những người thừa kế; được thanh toán chi phí bảo quản di sản.
- Nếu không thỏa thuận được với những người thừa kế về mức thù lao, người quản lý di sản vẫn được hưởng một khoản thù lao hợp lý.
Quy định chặt chẽ về quyền và nghĩa vụ giúp nâng cao trách nhiệm của người quản lý, bảo đảm quyền lợi của những người thừa kế và hạn chế tranh chấp về di sản thừa kế.
Những lưu ý để tránh tranh chấp
- Lập biên bản danh mục di sản ngay từ đầu, có chữ ký của những người thừa kế, kèm bản sao giấy tờ tài sản.
- Mọi việc bán, cho thuê, cầm cố, thế chấp tài sản thuộc di sản phải có văn bản đồng ý của những người thừa kế; tự ý định đoạt có thể dẫn đến giao dịch bị tuyên vô hiệu và phải bồi thường.
- Giữ hóa đơn, chứng từ chi phí sửa chữa, bảo quản, nộp thuế để làm căn cứ được thanh toán và tính thù lao khi chia di sản.
- Làm người quản lý di sản không đồng nghĩa với được hưởng nhiều di sản hơn: phần hưởng vẫn theo di chúc hoặc theo pháp luật.
- Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế; hết thời hạn này, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó (khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015). Những người thừa kế khác không nên để kéo dài việc phân chia.
Người quản lý di sản là người giữ hộ tài sản chung của cả gia đình, không phải chủ sở hữu. Minh bạch từ danh mục đến chi phí là cách giữ cả tài sản lẫn tình thân.
Công ty Luật Phạm Hoàng
Xem thêm: Dịch vụ Luật sư thừa kế và bài Chia thừa kế đất không có di chúc: Thủ tục, hồ sơ và lưu ý mới 2026.
Nếu gia đình bạn cần tư vấn cử người quản lý di sản, lập danh mục di sản, yêu cầu người đang giữ di sản giao lại hoặc giải quyết tranh chấp thừa kế, hãy liên hệ Công ty Luật Phạm Hoàng qua số 0327.88.0123 (Zalo). Trụ sở của Công ty Luật Phạm Hoàng tại Quốc lộ 13, Tân Khai, thuận tiện phục vụ người dân Chơn Thành, Hớn Quản, Bình Long; chi nhánh tại Lâm Đồng.
Bài viết mang tính tham khảo, căn cứ quy định pháp luật tại thời điểm đăng. Mỗi vụ việc cụ thể cần được luật sư xem xét hồ sơ để tư vấn chính xác.
Đội ngũ luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng giàu kinh nghiệm tranh tụng, vững chuyên môn về hình sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và doanh nghiệp, am hiểu thực tiễn giải quyết vụ việc tại Đồng Nai (Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Liên hệ 0327.88.0123 để được luật sư của Công ty Luật Phạm Hoàng trực tiếp tư vấn.